JLPT Ngữ Pháp Chân Kinh
Tác giả Diep Anh Dao
たり、し、とか đều đưoc dùng để liệt kê sự vật, sự việc.
Chẳng hạn như:
- Nào là ăn, nào là chơi.
Trong câu : (Mỗi chủ nhật, tôi làm các hoạt động) nào là ăn, nào là chơi
- Nào là kem, nào là bánh.
Trong câu : (tôi muốn ăn) nào là kem, nào là bánh.
- Nào là mất tiền、nào là bạn gái bỏ.
Trong câu: (Tôi chẳng thiết sống nữa vì) Nào là mất tiền、nào là bạn gái bỏ.
Cả 3 câu trên cùng là “Nào là” như vậy, nhưng câu 1 là たり, câu 2 là とか và câu 3 là し @@
(1) Xét về ý nghĩa đặc thù, thì dù たり、し、とか đều là liệt kê nhưng 3 chiêu ngữ pháp trên khác nhau ở chỗ:
Liệt kê…… vì mục đích gì?
Nếu liệt kê vì mục đích giải thích lí do cho một nhận định của mình, đó là し.
Nếu liệt kê vì mục đích trả lời cho câu hỏi “Làm gì thế?”, nhấn mạnh vào các hành động, ấy là たり.
Nếu liệt kê vì mục đích trả lời cho câu hỏi “Cái gì thế”, nhấn mạnh vào danh từ, danh động từ, ấy là とか.
Với câu (3)
Trong câu: (Tôi chả thiết sống nữa vì) Nào là mất tiền, nào là bạn gái bỏ.
Liệt kê mất tiền, bạn gái bỏ vv là để làm bàn đạp giải thích cho lí do “Tôi chả thiết sống nữa”, nên chỗ này là し
おかねをなくしたし、彼女に振られたし、。。。生きたくない。
Chỗ này たり、とかkhông thể thay thế được. Sẽ là sai nếu nói
X : お金をなくしたり、彼女に振られたり。。。。生きたくない
Tương tự, khi ai đó hỏi bạn một nhận định về cô Lan: “Này thấy Lan sao hả?”.
Và bạn nhận định : “Ồ, một người vợ lý tưởng”.
Sau đó, để nói tiếp, tại sao có cái nhận định này, bạn sẽ liệt kê các đức tính tốt của cô Lan như
“Lan giỏi nấu nướng, tính tình tốt, dễ thương, quả là một nguời vợ lý tưởng”.
Cái liệt kê này để làm bàn đạp đi đến giải thích cho một nhận định và đó là し.
Lanは料理は上手し、性格はいいし、かわいいし、理想の奥さんだ。
Lan nấu ăn giỏi, tính tình tốt, lại dễ thương, quả là một người vợ lý tưởng.
Với câu 1
(Mỗi chủ nhật, tôi làm các hoạt động) nào là ăn, nào là chơi.
Tình huống bức bách ta dùng câu này là khi ai đó hỏi mình “Này, mỗi chủ nhật cậu làm gì thế?”. Thế là ta bắt đầu nhớ lại các HÀNH ĐỘNG và liệt kê cho bạn, nào là ăn nào là chơi.
A: Bさん、毎週の日曜日,何をしていますか？
B: 食べたり、あそんだりしています。
Với câu 2
(Tôi muốn ăn) nào là kem, nào là bánh.
Tình huống bức bách ta dùng câu này là khi ai đó hỏi” Em muốn ăn những gì? “. Tương ứng với câu hỏi này, câu trả lời của ta phải tập trung vào các danh từ, không phải động từ. Khi tập trung vào danh từ, và muốn liệt kê danh từ, ta dùng とか mới tự nhiên.
アイスクリームとかケーキとかが食べたい。
Tuơng tự, với câu
Làm, không làm gì thì một lát nữa em hãy quyết đinh đi.
Có thể viết là
やるとかやらないとかは後から決めてください。
Câu này hơi đặc biệt một xíu. Mặc dù やる、やらないlà động từ, nhưng ở trong câu này, chúng làm tân ngữ (object) cho động từ “quyết định” = 決める。Vì vậy vai trò động từ của nó bị chyển thành vai trò danh động từ (danh động từ là động từ mà hoạt đông như danh từ).
Câu hỏi có thể hỏi cho phần liệt kê “Làm, không làm” này là “Em quyết định chuyện gì?”. Câu trả lời phải tập trung vào “cái chuyện gì”, tức phần danh động từ, nên chỗ này là とか。
Túm lại, cùng là lịệt kê nhưng たり、し、とかkhác nhau ở chỗ “Liệt kê vì mục đích gì?”
Nếu liệt kê vì mục đích giải thích lí do là し
Nếu liệt kê vì mục đích trả lời cho câu hỏi “Làm gì thế?”, nhấn mạnh vào các hành động, ấy là たり.
Nếu liệt kề vì mục đích trả lời cho câu hỏi “Cái gì thế”, nhấn mạnh vào danh từ, danh động từ, ấy là とか.
Bàn thêm: Như trên đã phân tích, たり là em liệt kê chủ trị hành động, ví dụ như hành động 1 たり, hành động 2 たり. Ngoài nghĩa liệt kê hành động đơn thuần (kê ra cho biết) thì たりcòn có một năng lực khá hay nữa. Đó là nó có thể biến 2 hành động nó liệt kê thành một vòng lặp (mà dân IT gọi là loop). Chẳng hạn như
- Vơ sắp sinh, anh ấy cứ đi tới đi lui, đi tới đi lui, đi tới đi lui… (tiếp tục)
行ったり来たりしていた。
- Hôm nay, mưa cứ rồi rồi lại tạnh, mưa rồi lại tạnh, mưa rồi lại tạnh, ( tiếp tục)
今日は雨が降ったりやんだりだ。
Tác giả Diep Anh Dao
- Mời các bạn ghé thăm và SUBCRIBE Youtube Channel của Hanasaki Academy tại
https://www.youtube.com/c/hanasakiacademy
- Địa chỉ Facebook của Sensei Diep Anh Dao:
https://www.facebook.com/daoanh.diep.716
Be First to Comment